About the Post

Author Information

Aga Prronjua- Heroi cam i Paramithise dhe perkrahja e tij per suliotet.

Kryengritjet e shumta te Epirit si kunder Pashait te Janines por edhe kunder Otomanve, kane patur si promotore te tyre agallaret e Camerise. Nje nga figurat me karrizmatike dhe me te ndritura qe ka bere emer rreth viteve 1790-1822 ka qene dhe heroi came Aga Islam Prronjua i Paramithise. Ja se si e pershkruan filloheleni William Plomer ne librin e tij “The Diamond of ” portretin e heroit came, Aga Islam e Paramithise:
“85 vjece, nje trup gjigand, me nje mjeker te gjate dhe te bardhe, mbante mbas vetes se tij 11 djeme, me i vogli 30 vjece dhe me i madhi 60 vjece, te gjithe gjigande dhe te forte si Aty i tyre” A ka pershkrim me te bukur se ky portretizim i Aga Islam Prronjos, gjeneralit 85 vjece?

Aga Prronjua ishte nje nga udheheqesit me ne ze te Camerise, ishte mbrojtesi dhe shpetimtari i suliotve kur ata ishin ne ditet e tyre me te veshtira. Pa mbeshtetien, miqesine dhe besen e agallareve te Camerise, heroizmi i sulioteve nuk do te ishte ky heroizem qe pershkruhet sot ne tekstet e historise. Islam Prronjua ishte miku familjar i dy fiseve me ne ze te Sulit, Xhavellave dhe Bocarajve, ishte gjenerali me i moshuar i Pashes, nje mga mbeshtetesit dhe perkrahesit kryesor te Aliut. Por zoteruesi i Janines dhe Epirit, i haroi shpejte miqte dhe mbeshtetesit e tij te dikurshem dhe hodhi syte nga pronat dhe kamia e cameve, ketu filloi dhe ndaria e madhe mes agallarve came dhe Pashait te Janines

Cameria dhe Suli prej kohesh gezonin nje fare autonomie nga e Larte. Administrimi i Camerise behej nga vete camet dhe suliotet dhe Portes se Larte i paguhej vetem nje takse e vogel vjetore qe ishte sa 1/10 e prodhimit te vendit. Si nje krahine bregdetare autonome e begate, ne Cameri tregetia me Perendimin zinte nje vende te rendesishem. Sipas Pwkuvile ambasadorit Franceze prane Ali Pashes, tregetia e bulmetrave, djathit, gjalpit, mishit, lekurve, peshkut, vait dhe agrumeve, zinin vendin kryesore ne ekonomin e vendit dhe sillnin te ardhura te mira. Edhe Suli me rethinat e tij administrohej nga vete suliotet. Pushteti i sulioteve shtrihej edhe mbi 23 fshatra te krishtera rrotull Sulit qe ishin nen administrimin dhe mbrojtien e sulioteve, te gjitha keto fshatra i paguanin Sulit nje takse vjetore per mbrojtien qe u jepnin suliotet. Armiqesia e Pashait te janines me agallaret came dhe kapedanet suliotet erdhi si rezultat i taksimit te ri qe vendosi Ali mbi krahinen e Camerise dhe perpjekjen per te kaluar gjithe administrimin e vendit ne dore te tij. Ali deshironte qe krahinen e Camerise ta kthente ne nje ciflig te tij personal.

Per realizimin e qellimi te tij, Ali Pasha ndoqi rrugen me te gabuar; armiqesine me camet dhe suliotet si zoterit e vertete te Camerise. Pashai i Janines e dinte forte mire; me lufte nuk munde ti perulte dote kollai agallaret e Camerise, keshtu ai zgjodhi rrugen me te shkurter dhe me te preferuar, percarjen. Shume shpejte ne Cameri u cfaqen shenjat e para te nderhyrjes se Ali Pashes. Disa agallar te vegjel e te rene nga vahkti, te shtyre nga Ali Pasha, filluan te ngrynin krye kunder fiseve Prronjo e Caparaj qe sundonin Camerine, por ata duke mos patur mbeshtetien e popullsise came ne synimin e tyre.
Pashai i Janines nuk u ndale, nepermjet forces vendosi taksa te renda, te papagueshme mbi krahinen e Camerise dhe kushdo qe nuk paguante i konfiskohej pasuria. E gjithe kjo padrejtesi dhe prerje ne bese qe ju be agallarve came nga Pashai i Janines, ndezi tek te gjithe camet zemerimin dhe e tyre. Agallaret came dhe kapedanet suliote i derguan disa peticione Portes se Larte ku ankoheshin per Ali Pashen dhe politikat e tij shtrenguse dhe percarse, por Porta e Larte e beri veshin e shurrdher kunder ankesave te shumta te sulioteve dhe cameve. Sulltanit i kishte ardhur koha te hakmerrej kunder kesaj krahine qe i kishte hapur te shumta me miqesite e tyre me Anglezet dhe Francezet. Ali Pasha fitoi perkrahjen me pashe te Stambollit, por humbi mbeshtetjen e gjeneralve te tij came si Aga Islam Pronjua dhe Hasan Capari.

Ne vitin 1792 Ali Pasha sulmoi Sulin. Ai nisi drejt Sulit gjithe ushtrine e tij ku nje pjese te saj e drejtonte djali i tij i madhe Muhktari, kurse pjesa tjeter drejtohej nga gjenerali i mocem Aga Prronjua i Paramithise. Suli u rrethua si ne dare, 1.500 suliote te udhehequr nga kapedan Xhavella, babai i Foto Xhavelles, filluan rezistencen kunder trupave ushtarake te Pashait te Janines. Fillimet e para te ekspedites te Muhktarit paten disa suksese, por me mbrapa kjo ekspedit u thye e tera nga suliotet. Arsyeja e deshtimit te sulmit te Pashait kunder sulioteve, ishte mosemaria pjese ne sulme e Aga Prronjos dhe perkrahesve te tij, duke i dhene keshtu mundesi sulioteve qe gjithe forcen e tyre goditese ta drejtonin vetem kunder trupave te Muhktarit. Islam Prronjua nuk mund te sulmonte miqte e tij, ai e dinte shume mire, mbas mposhties se Sulit rradha do ti vinte dhe vete atij dhe agallarve te tjere came. Keshtu u thye dhe perpjekja e pare e Pashait te Janines kunder Sulit.

Ne vitin 1800 Aliu filloi perseri perpjekjen tjeter kunder Sulit. Sulmi i II-te kunder sulioteve filloi nen komanden e gjeneralit me te besuar te Aliut, Mustafa Zigurit qe u thye keqas nga suliotet dhe vete ai humbi jeten nga dora e Foto Xhavelles. I terrbuar nga humbja e radhes, Ali Pasha urdheroi tjeter sulme te menjehershem kunder sulioteve, por kete here sulmi i radhes do te udhehiqej nga vete Aga Prronjua dhe do te fillonte qe heret ne mengjeze me agimin e dites. Ali Pasha per ta detyruar Aga Prronjon qe te futej ne lufte kunder miqeve te tij suliote i mere penge djalin e vogel Agon dhe se bashku me Noti i izolon ne bodrumet e Janines. I mencuri Islam Prronjua, i zene ngushte, i dergon lajme mikut te tij Foto Xhavelles dhe i sugjeron Fotos te sulmoi tre ore perpara se te sulmonin forcat e tij. Heret ne mengjese, tri ore perpara sulmit, Foto Xhavella me kapedan Dhimo Dragon sulmuan te paret dhe keshtu mori fund dhe perpjekja e dyte e Aliut per te mposhtur Sulin. Por perpjekjet e Pashait te Janines per te thyer rezistencen e sulioteve nuk shteruan me kaqe.. Aliu e rrethoi perseri Sulin ne nje dare te hekurt ku nuk mund te hynte dhe dilte njeri. Ne Sule shume shpejt u c’faqe uria, e vetmia shprese e sulioteve per ti bere balle urise, ishte ndihma qe mund tu vinte nga Agai i Paramithise dhe Parga. Suli filloi te merte ndihmat e mbledhura nga Islam Prronjua i Paramithise dhe keshtu suliotet i bene balle dhe ketij rrethimi te eger. E gjithe ndihma dhe perkrahja e Agait te Paramithise per suliotet, nuk mund te kalonte pa rene ne sy te Pashait te Janines, por dhe Prronjua e kishte kuptuar qe veprimet e tij ne mbeshtetje te sulioteve kishin rene ne sy te Pashait te Janines. Per t’ju shmangur konfrontimit direkte me te plotefuqishmin e Janines, Aga Prronjua i dergon lajme Ali Pashes dhe i sugjeron atij se vete ai (Prronjua) do te kthehej ne vendin e tij ne Paramithi me justifikimin per te bere nje ispektim te hollesishem te trupave te tij qe mbanin akoma te rrethuar nje pjese te Sulit. Kjo ishte nje tjeter manever e Islam Prronjos per t’ju shmangur perplasjes direkte me Ali Pashen qe po i mbante penge ne bodrumet e Janines djalin e tij te vogel, Agon. Me vajtien e tij ne Paramithi, Islam Prronjua pa trupat e tij te garnizonit qe ishin zevendesuar te gjitha nga trupat besnike te Ali Pashes. Me kete ndryshim te situates, Islam Prronjua kuptoi qarte se nuk i kishte ngelur rruge tjeter vecese te pregatitej per nje lufte te gjate kunder Pashait te Janines.

Prej kohesh Aga Islam Prronjua bashke me Hasan Caparin dhe agallare e tjere te Camerise kishte filluar tentativat per nje bashkim te pergjithshem per nje lufte te perbashket kunder Ali Pashes. Pjestare te ketej bashkimi nuk u bene vetem camet dhe suliotet, ne kete bashkim moren pjese dhe dy pashallaret e tjere te kercenuar nga Aliu, Mustafai i Beratit dhe Ibrahimi i Delvines.

Ne Korrik te 1804 kunder Pashait te Janines u formua nje Lige e fuqishme e udhehequr nga agallaret came me ne krye Islam Prronjon dhe Hasan Caparin. Kete bashkim e tregojne dhe fjalet e kesaj kenge came qe na ka ardhur deri ne ditet tona.

“Teteqind e kater viti
Çameria krie ngriti.
………………….
C’ishte mbushur Parga plot,
Me filaqot e suliote,
prevezane e paramithiote.
Te gjithe fjalen e dhane
Margelliç e gumeniciot
te luftojne Ali Pashane!”

Lindia e kesaj Lige tregoi dhe njehere se mes Pashait te Janines dhe agallarve came kishte filluar lufta. Goditjen e pare kunder Liges, Ali Pasha e filloi me dy pashallaret kundershtar te hershem te tij. Aliu ngriti kunder Ibrahimit te Delvines dhe Mustafait te Beratit gjithe vasalet e tyre dhe te dy keta pashallare kur e pane se ju rrezikoheshin cifligjet dhe harremet e tyre e braktisen marveshjen dhe u bashkuan me Aliun, te vetmit qe i qendruan besnike marveshjes, ishin suliotet dhe agallaret came. Aga Islam Prronjua, pamvarsisht se Aliu po i mbante penge djalin e vogel, nuk i braktisi suliotet dhe i qendroi besnike deri ne funde marveshjes. Ali Pasha duke pare qendrimin e pa lekundur te Islam Prronjos dhe mbeshtetesve te tij per suliotet, urdheroi trupat e tij qe te sulmonin Paramithine.
Camet nen udheheqien e Ago Prronjos dhe Hasan Caparit te mbeshtetur dhe nga 300 suliote te udhehequr nga kapedanet Foto Xhavella dhe Dhimo Drakua i thyen sulmet e njepasnjeshme te Pashait te Janines. Pas18 muajsh lufte te ashper e intrigash te shumta, Pashai i Janines arriti ti mposhte agallaret e Camerise. Ketu mori funde dhe rezistenca e fundit e agallarve te Camerise kunder Ali Pashes. Cameria dhe Suli perfundimisht rane nen sundimin e Aliut.

Jo shume kohe me vone, kur Sulltani zbuloi qarte qellimin finale te Ali Tepelenes qe luftonte per nje -Epir te pavarur dhe Shqiptar- i shpalli lufte Vezirit te Janines. Ne luften e tij kunder otomaneve Ali Tepelenes i duhej mbeshtetja dhe trimeria e cameve dhe sulioteve, per te fituar perkrahjen e tyre, Aliu ju ktheu te gjitha zoterimet sulioteve qe u kthyen perseri ne Sule, kurse agallaret came u bene perseri zoterit dhe sunduesit e Camerise se tyre. Agallaret came dhe nje pjese e kapedaneve suliote, bashkuan armet me Luanin e Janines dhe mbeshteten fuqimishte luften e tij kunder otomaneve. Aga Islam Prronjua u be perseri Gjeneral i Aliut dhe me 11 djemte e tij mbeshteti luften e Ali Pashes kunder otomaneve . Gjenerali tjeter i mencuri dhe trimi u be dipllomat per mardheniet me jashte i Ali Tepelenes. Mencuria dhe besnikeria e ketij Cami e ngriti larte ne syte e te huajve Ali Pashain e Janines. Kurse suliotet me ne krye Marko Bocarin, Noti Bocarin dhe Foto Xhavellen u lidhen fuqimishte me Ali Tepelenen deri diten e fundit te rezistences se tij. Kjo miqesi e re dhe e fuqishme mes Ali Pashait dhe sulioteve u celebrua ne Janine dhe me martesen e dyte te mamase se Foto Xhavelles, Moskos, ku dore-zenes u be Luani i Janines. Kjo eshte e verteta e heroizmin te Aga Islam Prronjos se Paramithise dhe perkrahjes se tij per suliotet.
—————-
1)- Fakt: Pershkrimi I Aga Pronjos se Paramithise gjendet ne librin
“The Diamond of Janina” me autor William Plomer, Botimi i vitit 1970, USA.
Kpitulli VI-te “The sage of Suli:1, fq- 65, rrj 11-14.-

Arber Thesproti

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

One Response to “Aga Prronjua- Heroi cam i Paramithise dhe perkrahja e tij per suliotet.”

  1. Pajtim DALANI #

    I nderuar Arber Thesproti-e lexova deri ne funde shkrimin tuaj qe eshte plote me fakte dhe te verteta e kjo eshte nje pune e mire per kombin tone-Por me vjen keq qe heronjte si ata te familjes se madhe fisnike te DALANIT te Konispolit edhe pse ishen pak large nga Suli dhe preveza ata nuk kurseheshin sepse mendonin se Camet jane Shqiptaret e hershem te asaj toke.Jane Dalanejt qe sa here kishen nevoje Pronjasit dhe Caparejt vinin me ushtrin e tyre mbi 2000 ushtare per te ndihmuar vllezerit.Jane DALANEJT ne malin Vrizah bashke me Pronjesin kunder fuqise ushrarake te Ali pashes -jane Dalanejt qe ju japin Suljoteve 40 qese me flori nga financa e tyre per ti ndihmuar ne luften e tyre te drejt-e kushe e bente kete vetem ata qe e ndjenin vehten shqiptare te paster dhe autokton ne ate toke.Pikerishte ne shkrim DALANI nuk duket gjekundi kjo demton shkrimin dhe historin e kombit tone-nuk e kam per kritike por duhet gjithmone qe emerat e shquar te Shqiperise te dalin me doemose perhere.Ju falenderoj per sugjerimin ne se e merrni ne konsiderat.P.Dalani

    November 25, 2011 at 6:42 pm